petak, 23 septembar 2016 15:43

Mentalno zdravlje

Američka asocijacija psihijatara (APA) je nakon opsežnih istraživanja vezanih za seksualnu orijentaciju, 1973. godine uklonila homoseksualnost sa liste mentalnih poremećaja. 

Generalna skupština Svjetske zdravstvene organizacije (SZO, World Health Organization—WHO) je 17. maja 1990. godine odobrila Desetu reviziju međunarodne klasifikacijebolesti i srodnih zdravstvenih problema (MKB-10) u kojoj stoji da seksualna orijentacija (homoseksualna, biseksualna, heteroseksualna) sama po sebi nije zdravstveni poremećaj.

Vodeći psihijatri Kraljevskog univerziteta psihijatrije u Velikoj Britaniji objavljuju stav u kojem se navodi: „Uprkos gotovo jednog vijeka psihoanalize i psiholoških špekulacija, nema nezavisnih dokaza koji  potvrđuju hipotezu da obrazovanje ili iskustvo u ranom djetinjstvu igraju ulogu u oblikovanju osnovnih elemenata lične heteroseksualne ili homoseksualne orijentacije. Čini se da je seksualna orijenatacija biološke prirode, unaprijed definisana složenim interakcijama genetskih faktora i faktora tokom  unutarmateričnog razvoja. Seksualna orijentacija, stoga, nije izabrana“.

Američka asocijacija psihijatara iznijela je zvaničan stav da su potencijalni rizici od „reparativne” terapije veliki i da uključuju depresiju, anksioznost i samodestruktivno ponašanje. U nekoliko navrata devedestih godina prošlog vijeka pozvala je medicinske radnike/radnice na etičku odgovornost i profesionalizam tražeći od njih da preuzmu vodeću ulogu u uklanjanju stigme „mentalne bolesti“ sa  pripadnika/pripadnica seksualne orijentacije drugačije od heteroseksualne.

Američko udruženje pedijatara pružilo je podršku pripadnicima/pripadnicama homoseksualne orijentacije, poručujući im: „Vi ste normalni. Homoseksualnost nije bolest. Sve vodeće zdravstvene organizacije Američka asocijacija psihijatara, Američka asocijacija psihologa i Američka akademija pedijatara saglasne su da homoseksualnost nije bolest niti poremećaj, već jedan od oblika seksualnog izražavanja. Niko ne zna što je uzrok heteroseksualne, biseksualne ili homoseksualne orijentacije. Vjeruje se da postoji veliki broj faktora, koji mogu varirati od bioloških do psiholoških, što zavisi od osobe do osobe. Činjenica je da vi ne birate hoćete li biti homoseksualni, biseksualni ili heteroseksualni.”

Biti lezbejka, gej ili biseksualna osoba nije poremećaj. Uprkos upornim stereotipnim prikazivanjima lezbejki, gej i biseksualnih osoba kao mentalno oboljelih, nekoliko decenija istraživanja i kliničkih ispitivanja dovela su sve vodeće međunarodne medicinske ustanove do zaključka da homoseksualna i biseksualna orijentacija predstavljaju normalne oblike ljudskog iskustva, a da lezbijski, gej i biseksualni odnosi predstavljaju normalne oblike međuljudskog vezivanja. 

Iako su se socijalni stavovi prema LGBT osobama promjenili u posljednjih nekoliko godina, one još uvijek žive sa diskriminacijom i isključivanjem kako na individualnom, tako i na institucionalnom nivou. S obzirom na stres koji proživljavaju i  preživljavaju zbog postojeće stigme, nejednakosti i uznemiravanja, povećani su faktori rizika za mentalno zdravlje LGBT osoba. Život pod ovakvim pritiskom, može da uzrokuje različite problem mentalnog  zdravlja, kao što su poremećaji raspoloženja, anksiozni poremećaji, korišćenje psihoaktivnih suspstanci, samodestruktivno ponašanje, pokušaju suicida, pa čak i suicid.

Naročito za transrodne pojedince i pojedinke, značajan problem predstavlja pronalaženje kvalitetnih i dostupnih usluga kao što su psihološko i zdravstveno savjetovanje, hormonska terapija, medicinske procedure, ali i podrška neophodna kako bi bili u mogućnosti nesmetano da izraze svoj rodni identitet.

Stavovi zdravstvenih radnika prema LGBT osobama umnogome reflektuju stavove opšte populacije. 

U narednom tekstu navodimo najčešće zablude vezane za LGBT osobe, ali i odgovore na njih.

 

ZABLUDA

Homoseksualnost/biseksualnost je bolest i mentalni poremećaj

ČINJENICA

Istopolna orijentacija nije mentalno oboljenje niti moralna izopačenost. To je jednostavno način na koji manjina populacije izražava ljubav i seksualnost. Mnoga istraživanja dokumentuju mentalno zdravlje gej muškaraca i lezbejki i sve studije o sposobnosti rasuđivanja, stabilnosti, pouzdanosti, društvenoji profesionalnoj prilagođenosti pokazuju da gej muškarci ilezbejke funkcionišu dobro koliko i heteroseksualne osobe.

 

ZABLUDA 

Homoseksualnost/biseksualnost/transrodnost je zapadnjački trend. „Toga“ kod nas nema.

ČINJENICA

LGBT osobe čine od 3% do 6% ukupne populacije, što jeiznenađujuće konstantan broj u različitim kulturama, bez obzira na različite moralne vrijednosti, tradiciju i standarde određene kulture. Ne postoji nijedan razlog zbog kojeg bi se Crna Gora razlikovala od ostatka svijeta po ovom pitanju. Nasuprot nekim pretpostavkama,prevalence i incidence homoseksualnosti/biseksualnosti/transrodnosti ne menjaju se sa novim moralnim zakonima ili društvenim običajima. Niko ne postaje LGBT osoba zbog uticaja društva ili zato što je to vidio/vidjela npr. na TV-u, internetu ili pak pročitao/pročitala u novinama. Sigurno je da mediji mogu pomoći osobi da prihvati sebe i činjenicu da je biti LGBT sasvim u redu.

 

ZABLUDA 

Propaganda može preobratiti mlade ljude u homoseksualne osobe.

ČINJENICA

Ne postoji nijedan dokaz koji bi podržao tezu da propaganda utiče na seksualnu orijentaciju. Prva danas poznata zakonska zabrana homoseksualnosti u Evropi donešena je 390. godine. Više od hiljadu i šesto godina zabrana, koje su uključivale smrtnu kaznu, zatvaranje u kaznene ustanove, diskriminaciju i progon, nijesu mogle pretvoriti homoseksualne osobe u heteroseksualne. Tako ni više informacija o LGBT osobama sigurno neće uticati na seksualnu orijentaciju heteroseksualnih osoba, bez obzira na njihov uzrast.

 

ZABLUDA

Sve LGBT osobe mogu se prepoznati po određenomnačinu oblačenja, ponašanja i manirima.

ČINJENICA

Samo mali procenat LGBT ljudi manifestuje “karakteristične” stereotipne gestove, i, kao i kod heteroseksualne populacije, individualne razlike su nebrojene.

 

ZABLUDA

Lezbejke i gejovi nikad nijesu imali zadovoljavajućeseksualne odnose sa suprotnim polom.

ČINJENICA

Mnoge lezbejke i gejovi imali su zadovoljavajuće seksualne odnose sa suprotnim polom, ali emotivnu privlačnost i ispunjenost osjećaju samo u istopolnim odnosima.

 

ZABLUDA

Ljudi su ili heteroseksualni ili homoseksualni.Biseksualnost ne postoji, to je samo izgovor za prikrivanje homoseksualnosti.

ČINJENICA

Samo je mali broj ljudi predominantno heteroseksualan ilipredominantno homoseksualan. Većina se zapravo nalazi između ta dva ekstrema u širokom spektru seksualnosti i ima, u manjoj ili većoj mjeri, kapacitet ostvarivanja intimnih odnosa s oba pola.

 

ZABLUDA

U istopolnim vezama jedan partner je uvijek „muško“, a drugi „žensko“.

ČINJENICA

Partnerske uloge u istopolnim vezama nisu definisane u kategorijama “muško” i “žensko”, a ovakvu zabludu uslovljavaju kulturno ukorijenjeni heteronormativni stavovi.

 

ZABLUDA

Homoseksualnost ne postoji u prirodi, kod životinja,stoga nije prirodna.

ČINJENICA

Među mnogim životinjskim vrstama ima homoseksualnosti i biseksualnosti. Homoseksualnost je registrovana među 1500, a naučno potvrđena kod 500 životinjskih vrsta.

 

ZABLUDA

Homoseksualnost je stvar vaspitanja. Djeca koju biodgajali homoseksualni roditelji „postala“ bi i sama homoseksualna.

ČINJENICA

Nema nikakvih dokaza da bi odrastanje u porodici istopolnog para moglo pospješiti ili podstaći razvoj homoseksualnosti kod djeteta. Na našim prostorima sva djeca odrastaju isključivo u heteroseksualnim porodicama, pa ipak određen postotak ljudi ima homoseksualne sklonosti.

 

ZABLUDA

Seksualna orijentacija je stvar izbora, tj. u pitanju je seksualno opredjeljenje.

ČINJENICA

Seksualna sklonost ili orijentacija je afinitet premasuprotnom (heteroseksualnost), istom (homoseksualnost), oba (biseksualnost) ili nijednom polu (aseksualnost). Niko nikada nije odlučivao o tome koji će mu se pol dopadati. Ni oni koji pripadaju heteroseksualnoj većini nijesu odabrali svoju orijentaciju, već su je samo uočili i prema njoj se vodili.

 

ZABLUDA

Pravno priznavanje istopolnih zajednica i brakova ugrožava tradicionalnu porodicu.

ČINJENICA

Pravno priznavanje istopolnih zajednica i brakova nema uticaja na heteroseksualne zajednice i brakove, kao ni na njihovo planiranje potomstva.

 

ZABLUDA

Homoseksualnost pogoršava demografsku krizu i predstavlja prijetnju budućnosti ljudskog roda.

ČINJENICA

Svjetska populacija neumoljivo raste uprkos postojanjuhomoseksualnosti od davnina. Okrivljivanje manjine za pad pojedinog nacionalnog priraštaja je krajnje iracionalno.

 

ZABLUDA

LGBT osobe traže posebna prava.

ČINJENICA

Jednaka su prava zagarantovana svim ljudima, pa tako i LGBT osobama, ni manje ni više nego heteroseksualnim. Jednakost i nediskriminacija kako po pitanju zdravlja, tako i uopšte, odnose se na to da sve osobe, bez obzira na pol, seksualnu orijentaciju ili rodni identitet dobijaju jednak tretman. Ustavom Crne Gore svim njenim građanima zagarantovani su, između ostalih, pravo na dostojanstvo i integritet, sloboda govora, okupljanja i udruživanja, pravo na obrazovanje, socijalnu i zdravstvenu zaštitu te jednak pristup državnim institucijama.

 

ZABLUDA

Davanje prava LGBT osobama oduzima prava od onih koji nijesu LGBT.

ČINJENICA

Jedino „pravo“ koje se oduzima donošenjem zakona koji idu u prilog LGBT osobama je „pravo na diskriminaciju“, koje zapravo i nije pravo.

 

Izvor: Čolaković J., Dakić. T, Samardžić Popović M., Vodić dobre prakse za medicinske radnike/ce u radu sa LGBT osobama, NVO Juventas